Legendarische Senna-debuutauto geveild voor miljoenen

De Toleman TG183B waarmee Ayrton Senna in 1984 zijn Formule 1-debuut maakte, gaat volgende maand onder de hamer in Monaco. Veilinghuis RM Sotheby's verwacht dat het chassis tussen de 2,8 en 3,8 miljoen euro opbrengt. De Braziliaan reed met deze auto zijn eerste vier grands prix en scoorde zijn allereerste WK-punt.

De veiling vindt plaats op 25 april in het Grimaldi Forum, samenvallend met de Grand Prix de Monaco Historique. Chassis TG183B-05 vertegenwoordigt het beginpunt van een van de grootste carrières in de autosportgeschiedenis.

Senna's weg naar de Formule 1 verliep anders dan verwacht. Ondanks zijn dominantie in het Britse Formule 3-kampioenschap van 1983 en testdagen bij Brabham, McLaren en Williams, kon geen van deze topteams de 23-jarige coureur een zitje aanbieden. Dat opende de deur voor Toleman, een bescheiden team dat vanuit Formule 2-successen was doorgegroeid naar de koningsklasse met een eigen chassis en turbomotor.

Eerste races en Pirelli-problemen
Terwijl de nieuwe TG184 werd afgebouwd, begonnen Senna en teamgenoot Johnny Cecotto het seizoen in de geüpdatete TG183B. Senna's chassis was gloednieuw, gebouwd door ontwerper Rory Byrne en John Gentry. Byrne zou later zeven constructeurstitels behalen bij Benetton en Ferrari.

Het ontwerp kenmerkte zich door opvallende radiateurs in de voorvleugel en dubbele achtervleugels. De aandrijving kwam van een 1,5-liter viercilinder Hart 415T-motor met Holset-turbo.

Senna's debuut vond toepasselijk plaats op Interlagos. Hij kwalificeerde als zestiende, net voor Cecotto, maar werd de eerste uitvaller van 1984 toen de turbo in ronde acht de geest gaf.

De Grand Prix van Zuid-Afrika op Kyalami verliep productiever. Ondanks een dertiende startpositie en schade aan zijn voorvleugel in de openingsronde, klom Senna onder leiding van race-engineer Pat Symonds naar de zesde plaats. Hij finishte als beste Pirelli-coureur, achter alleen rivalen op superieure Michelin- en Goodyear-banden. Het leverde zijn eerste WK-punt op uit een uiteindelijke carrièretotaal van 614.

In België herstelde Senna van de negentiende startplek naar een zevende plaats, later gepromoveerd tot een nieuwe zesde positie nadat Tyrrell voor het hele seizoen werd gediskwalificeerd wegens een te licht chassis en een illegaal watertanksysteem.

Technische pioniersgeest van een bescheiden team

De TG183B vertegenwoordigde het soort gedurfde technische experimenten dat kleinere teams in het turbo-tijdperk konden wagen. Rory Byrne's ontwerp met radiateurs in de voorvleugel was geen gimmick, het was een poging om het zwaartepunt te verlagen en aerodynamische efficiëntie te winnen. Maar daar zat ook meteen het probleem: koeling werd gekoppeld aan een kwetsbaar onderdeel dat bij elk incident schade kon oplopen. Precies wat Senna overkwam in Zuid-Afrika.

De Hart 415T-motor was een dapper maar onderbemiddeld project. Waar Renault, Ferrari en BMW miljoenen pompten in turbo-ontwikkeling, moest Hart het doen met een fractie van dat budget. De 1,5-liter viercilinder leverde rond de 600 pk, fors minder dan de 650-700 pk van topteams. Gecombineerd met Pirelli-banden die simpelweg niet konden wedijveren met Michelin en Goodyear, had Senna materiaal dat hem 1,5 tot 2 seconden per ronde kostte. Dat hij toch een WK-punt scoorde in zijn derde race? Pure rijkunst.

Wat dit chassis ook bijzonder maakt: het was het laatste project van Toleman voordat het team evolueerde naar Benetton. Byrne's ontwerp DNA, de focus op innovatieve aerodynamica, zou later terugkeren in de legendarische B194 en B195 waarmee Schumacher titels behaalde. Je ziet hier al de kiemen van dat denken.

Historische waarde versus technische erfenis

Senna-memorabilia bereiken buitengewone bedragen bij veilingen. Zijn Monaco 1984-racepak bracht in 2022 ruim 100.000 euro op. Een helm uit zijn laatste seizoen? Meer dan 200.000 euro. Maar een complete raceauto waarin hij zijn debuut maakte speelt in een andere divisie. Vergelijkbare debuutchassis van legendes halen miljoenen, soms zelfs acht cijfers.

Opvallend is de authentieke staat van TG183B-05. Veel historische F1-auto's zijn gereconstrueerd met replica-onderdelen of aangepast voor demonstratieruns. Deze Toleman behoudt originele componenten, inclusief die verkeerd gespelde "Aryton" op de voetensteun. Dat detail alleen al vertelt het verhaal van een jonge Braziliaan die zijn naam nog moest vestigen in Europa.

De symboliek van de veilingdatum is geen toeval. Monaco, 25 april, vlak voor de Historic Grand Prix. Precies de plek waar Senna twee maanden na zijn debuut de wereld liet zien wat hij kon. In stromende regen klom hij van dertiende naar tweede plaats voordat de race werd afgevlagd. In diezelfde TG184 die deze TG183B verving. Kopers betalen niet alleen voor carbon en aluminium. Ze kopen het beginpunt van een mythe die veertig jaar na zijn debuut nog altijd groeit.

Breuk met bandenleverancier
Het laatste hoofdoptreden van chassis TG183B-05 kwam op Imola, maar niet zoals verwacht. Tolemans steeds meer gespannen relatie met Pirelli bereikte tijdens het San Marino Grand Prix-weekend een breekpunt.

Onder druk van Senna om over te stappen naar Michelin voor de komst van de TG184, kondigde het team aan vrijdag zonder Pirelli-banden te rijden. De breuk dwong beide coureurs de training over te slaan. Het contract werd kort daarna verscheurd.

Met de TG184 eindelijk klaar voor de vijfde ronde in Dijon, werd chassis TG183B-05 gepensioneerd. De auto bleef aanvankelijk bij het team in Enstone voordat hij in 1992 naar de Verenigde Staten werd verkocht en zorgvuldig werd gerestaureerd. Hij keerde uiteindelijk terug naar het Verenigd Koninkrijk voor aankoop door de huidige eigenaar in 2017.

Terugkeer op het circuit
De auto heeft sindsdien twee opvallende terugkeren op het circuit gemaakt. In 2022 speelde hij de hoofdrol in Sky Sports F1's documentaire The Story of Toleman, met Martin Brundle achter het stuur op Brands Hatch.

"Wat een iconische auto voor Ayrton Senna", zei Brundle, die in 1983 met Senna streed om de Britse F3-titel. "Ik begrijp waarom Ayrton hem zo snel maakte. Hij voelt echt heel compleet aan."

Twee jaar later verscheen chassis TG183B-05 op Silverstone toen Sky Sports F1 de veertigste verjaardag van Senna's eerste grand prix en dertig jaar na zijn overlijden markeerde. Alpine-coureur Pierre Gasly, wiens team de moderne incarnatie van Toleman vertegenwoordigt via de Benetton- en Renault-identiteiten, reed de auto met een speciaal ontworpen helm als eerbetoon aan Senna's iconische design.

"Ik kan me geen ongelooflijkere ervaring herinneren", zei Pierre Gasly. "Rijden in Senna's allereerste F1-auto overtrof al mijn verwachtingen. Het was zo emotioneel. De puurheid van het rijden is ongelooflijk. Een kans die ik nooit zal vergeten. Heel, heel bijzonder."

Als bewijs van het behoud gaat TG183B-05 naar de veiling met veel authentieke kenmerken, waaronder de originele versnellingspook en -knop. De voetensteun draagt nog steeds "Aryton", in die tijd verkeerd gespeld. De auto wordt in rijklare staat aangeboden, aangedreven door een correct type Hart 415T-motor met een gereviseerde turbo en transmissie.

❮ Vorig bericht | Volgend bericht ❯